Badanie moczu u zwierząt

Badanie moczu u zwierząt

Badanie ogólne moczu polega na określeniu cech fizycznych i biochemicznych moczu oraz na ocenie mikroskopowej osadu moczu. Poniżej opiszemy poszczególne parametry istotne przy badaniu.

Cechy fizyczne i biochemiczne moczu.

 

  1. BARWA– barwa moczu w zależności od gatunku może być różna- słomkowa, żółta, jasnożółta czy ciemnożółta. Może mieć brunatne zabarwienie świadczące o obecności krwi, hemoglobiny czy mioglobiny, może być zmieniona pod wpływem leków czy pokarmu ostatnio spożywanego. Za kolor moczu odpowiada barwnik zwany urochromem (urobilina) i stężenie w jakim występuje.
  2. PRZEJRZYSTOŚĆ– prawidłowy mocz powinien być klarowny i przejrzysty. U koni obserwujemy lekkie zmętnienie i ciągliwość związaną z obecnością śluzu i węglanu wapnia. Pod wpływem różnych soli (fosforanowe, szczawianowe czy amonowe), bakterii, tłuszczu może nastąpić zmętnienie moczu u każdego gatunku.
  3. CIĘŻAR WŁAŚCIWY– dotyczy gęstości moczu i zależy od ilości wydalonych końcowych produktów przemian metabolicznych. W dużej mierze zależy od ilości spożywanych płynów.

    Niski ciężar właściwy:

    – choroby przebiegające z utratą zdolności do zagęszczania moczu (moczówka prosta, zwyrodnienie nerek, przewlekła niewydolność nerek)

    – ropomacicze,

    – zapalenie trzustki,

    – hiperadrenokortycyzm.

    Wysoki ciężar właściwy:

    – obecność białka, glukozy (cukrzyca),

    – ostre zapalenie nerek,

    – odwodnienie,

    – zmniejszona podaż płynów,

    – krwotoki.

  4. ODCZYN (PH)– zależy od ilości wydalanych z moczem jonów wodorowych. Na jego wynik ma wpływ rodzaj pobieranego pokarmu (np. dieta bogatobiałkowa powoduje zakwaszanie moczu a dieta węglowodanowa alkalizację moczu). Zwierzęta mięsożerna mają odczyn kwaśny, a roślinożerne zasadowy. Mocz obojętny lub zasadowy predysponuje do tworzenia się kryształów powodujących bolesne oddawanie moczu, dlatego u zwierząt mięsożernych należy dążyć do zakwaszenia moczu.

    Zmiana odczynu z zasadowego na kwaśny:

    – długotrwałe głodzenie,

    – gorączka,

    – cukrzyca,

    – zapalenie jelit,

    – kwasica metaboliczna i oddechowa,

    – ostre zapalenie nerek.

    Zmiana odczynu z kwaśnego na zasadowy:

    – fosfaturia,

    – zakażenia bakteryjne.

  5. BIAŁKO– w prawidłowym moczu nie obserwujemy białka. Czasem nieznaczny białkomocz może pojawić się po dużym wysiłku fizycznym czy pod wpływem zimna i ciepła. Głównym białkiem pojawiającym się w moczu jest albumina.

    Białkomocz:

    – choroby nerek,

    – stany zapalne dróg moczowych,

    – krwotoki z dróg moczowych,

    – gorączka,

    – białkomocz Bence-Jonesa (obecność lekkich łańcuchów immunoglobulin).

  6. GLUKOZA– w prawidłowym moczu nie obserwujemy glukozy. W stanach fizjologicznych jak ciąża, laktacja, stres czy po spożyciu paszy bogatej w węglowodany możemy spotkać się z glukozą w moczu.

    Glukozuria (obecność glukozy w moczu):

    – cukrzyca,

    – stany zapalne mózgu i rdzenia,

    – choroby nerek,

    – porażenie poporodowe u krów.

    Fałszywie dodatnie wyniki możemy dostać w obecności substancji redukujących, takich jak: antybiotyki, kwas askorbinowy, morfina, salicylany.

  7. ZWIĄZKI KETONOWE (kwas acetooctowy, aceton, kwas B-hydroksymasłowy)- w prawidłowym moczu dopuszczalne są jedynie śladowe ilości związków ketonowych. Trzeba pamiętać, że test paskowy jest niewrażliwy na kwas B-hydroksymasłowy, który dominuje w ketonurii u zwierząt.

    Ketonuria (zw. Ketonowe w moczu):

    – głodzenie,

    – gorączka,

    – ketoza u bydła,

    – zatrucie ciążowe u owiec,

    – kwasica,

    – uszkodzenie wątroby,

    – cukrzycowa kwasica ketonowa.

  8. HEMOGLOBINA– prawidłowy mocz nie zawiera hemoglobiny. Jej obecność zwana jest hemoglobinurią, a obecność krwi w moczu jest zwana hematurią.

    Hemoglobinuria:

    – zatrucie związkami chemicznymi ( np. rtęć, miedź),

    – babeszjoza, piroplazmoza,

    – poporodowa u krów.

    Hematuria:

    – urazy,

    – zapalenie miedniczek nerkowych,

    – nowotwory układu moczowego,

    – skazy krwotoczne,

    – zatrucie związkami chemicznymi,

    – pasożyty układu moczowego,

    – ostre i ropne zapalenie nerek.

  9. BILIRUBINA– prawidłowy mocz nie zawiera bilirubiny. Jest końcowym produktem przemiany barwnika hemu i wydalana jest wraz z żółcią z organizmu.

    Bilirubinuria:

    – pierwotne schorzenie wątroby i dróg żółciowych,

    – żółtaczka hemolityczna.

  10. UROBILINOGEN– prawidłowy mocz zawiera śladowe ilości urobilinogenu. Parametr ten nie ma większego znaczenia diagnostycznego. Urobilinogen powstaje z bilirubiny w jelicie i po wchłonięciu do krwiobiegu jest wydalany przez nerki.

    Zwiększone stężenie w moczu:

    – żółtaczka hemolityczna,

    – wirusowe zapalenie wątroby,

    – toksyczne zapalenie wątroby,

    – marskość wątroby.

  11. AZOTYNY– prawidłowy mocz nie zawiera azotynów. Niewielkie ilości azotanów są cały czas usuwane przez nerki do moczu. Jeśli w moczu znajdują się bakterie posiadające zdolności redukcyjne, to dochodzi do redukcji azotanów do azotynów.
  12. LEUKOCYTY

Osad moczu.

Badanie osadu moczu przeprowadza się za pomocą mikroskopu. Wyróżniamy składniki upostaciowane i nieupostaciowane. Prawidłowy osad moczu jest bezbarwny, skąpy z niewielką ilością składników komórkowych. Wynik podajemy jako wartość średnią poszczególnych składników zliczanych z kilku pół widzenia- norma: ilość widziana w polu widzenia (wpw).

  1. Składniki uorganizowane.

    1) NABŁONKI- złuszczone komórki nabłonka płaskiego lub komórki nabłonkowe pochodzące z nerek lub dróg moczowych.

    a) komórki nabłonka jednowarstwowego płaskiego (dystalna część cewki moczowej)

    b) komórki nabłonka jednowarstwowego sześciennego (moczowód, pęcherz moczowy)

    c) komórki nabłonka wielowarstwowego przejściowego (kanaliki nerkowe).

    2) LEUKOCYTY– w osadzie prawidłowym mogą występować pojedyncze krwinki białe (do ok.2 wpw). W wyniku stanów zapalnych dróg moczowych i nerek pojawiają się w większej ilości.

    3) ERYTROCYTY– w osadzie prawidłowym mogą występować pojedyncze krwinki czerwone świeże, w przypadku uszkodzenia układu moczowego ich liczba zwiększa się. Stopień wyługowania świadczy o miejscu, w którym doszło do ich przeniknięcia do moczu, a także na czas ich przebywania w drogach moczowych.

    4) WAŁECZKI– są to wydłużone lub cylindryczne twory, uformowane w kanalikach nerkowych ze zdenaturowanych białek i rozpadających się kanalików nabłonkowych. W prawidłowym moczu nie obserwujemy wałeczków. Wyróżniamy wałeczki:

    a) szkliste- są najwcześniejszą formą wałeczków związanych z chorobą nerek. Mogą wystąpić po wysiłku fizycznym, w chorobach przebiegających z gorączką, narkozie czy w niewydolności krążenia.

    b) ziarniste- są ciemnego koloru i pojawiają się w przypadku śródmiąższowego zapalenia nerek. Mogą fizjologicznie występować w niewielkich ilościach

    c) tłuszczowe- pojawiają się w zwyrodnieniu tłuszczowym nabłonka kanalików nerkowych i w cukrzycy.

    d) nabłonkowe- pojawiają się w ostrym zapaleniu nerek, w zwyrodnieniu nabłonków kanalików nerkowych.

    e) woskowe- w przewlekłym zapaleniu nerek, w zwyrodnieniu nerek.

    f) z krwinek czerwonych- w krwotoku w obrębie nefronu, w ostrym zapaleniu kłębuszków nerkowych w nowotworach, kamieniach nerkowych.

    g) z krwinek białych- w posocznicy, w ropnym schorzeniu nerek.

    h) bakteryjne- w zakażeniu dróg moczowych, w ropnym schorzeniu nerek.

    i) wałeczki drożdżowe: stany zapalne lub grzybicze dróg moczowych.

    5) INNE:

    a) grzyby- w przypadku długotrwałej antybiotykoterapii, grzybice wielonarządowe czy zabrudzenie próbki.

    b) pasożyty

    c) pierwotniaki

    d) plemniki

    e) śluz

  2. Składniki nieuorganizowane- kryształy.

    1) SZCZAWIAN WAPNIA– ich obecność może świadczyć o cukrzycy, przewlekłym zapaleniu nerek, niektórych chorobach układu nerwowego, kamicy szczawianowej miedniczek nerkowych lub pęcherza moczowego. Zazwyczaj tworzą się w pH kwaśnym.

    2) STRUWITY (FOSFORANY AMONOWO- MAGNAZOWE)– bakteryjne zapalenie miedniczek nerkowych i pęcherza moczowego. Zazwyczaj w pH zbliżonym do zasadowego.

    3) FOSFORANY WAPNIA I MAGNEZU– nieżytowe zapalenie pęcherza moczowego, w zaburzeniach metabolizmu wapnia i fosforu- w moczu zbliżonym do zasadowego.

    4) FOSFORANY BEZPOSTACIOWE– infekcje dróg moczowych, uszkodzenia nerek, kamica dróg moczowych.

    5) MOCZAN AMONU– występuje w moczu o odczynie zasadowym. Pojawia się w przypadku zapalenia nerek i pęcherza moczowego.

    6) KWAS MOCZOWY– u zwierzą roślinożernych występuje w przebiegu ciężkiej niewydolności nerek, schorzeniach gorączkowych, w przypadku głodu.

    7) MOCZANY BEZPOSTACIOWE– zaburzenia metaboliczne, zapalenie nerek i pęcherza moczowego, w procesach intensywnego rozpadu białek. Występuje w moczu o odczynie kwaśnym.

    8) CYSTYNA, LEUCYNA, TYROZYNA– zaburzenia metaboliczne, ostra niewydolność nerek.

    9) CHOLESTEROL– tłuszczowe zwyrodnienie nerek, zapalenie miedniczek nerkowych

    10) BILIRUBINA.