Choroba spichrzeniowa glikogenu typu IV (GSD IV)

Choroba spichrzeniowa glikogenu typu IV (GSD IV) u norweskich kotów leśnych

Dla norweskiego kota leśnego i krzyżówek oferujemy test genetyczny na chorobę spichrzeniową glikogenu typu IV (GSD IV), który może być przeprowadzony z próbki krwi lub z wymazu policzkowego. Dziedziczenie choroby następuje wskutek dziedziczenia autosomalnego recesywnego. Oznacza to, że choroba występuje tylko u homozygotycznych chorych zwierząt (GSD/GSD), i dlatego obydwa osobniki rodzicielskie muszą być nosicielami skłonności do choroby.

Choroba występuje pod postacią licznych schorzeń przemiany materii glikogenu, które zbiorczo określane są jako glikogenozy.

Glikogen jest rozgałęzionym drzewowato polisacharydem (cukrem złożonym) i służy do krótko- i średniookresowego gromadzenia i oddawania nośnika energii, glukozy, w organizmie człowieka i zwierząt. Przy nadmiarze węglowodanów glikogen jest syntetyzowany w komórkach wątrobowych i mięśniowych. Przy wzmożonym zapotrzebowaniu energetycznym organizmu, zgromadzony w wątrobie glikogen jest ponownie rozszczepiany do glukozy i zostaje pozostawiony do dyspozycji całego organizmu.

Przy syntezie glikogenu rozgałęzianie jest przeprowadzane przy pomocy enzymu rozgałęziającego (glycogen branching enzyme). To rozgałęzianie jest ważne, ponieważ umożliwia ono szybszą syntezę i szybszy rozkład glikogenu i zwiększa jego rozpuszczalność. Mutacja w genie kodującym enzym rozgałęziający prowadzi do przerwania syntezy tego białka, tak iż nie jest on zdolny do syntezy normalnego, rozgałęzionego glikogenu. Nienormalnie zbudowany glikogen jest nierozpuszczalny i gromadzi się w komórkach, zwłaszcza w wątrobie i tkance mięśniowej i nerwowej, co prowadzi do uszkodzenia komórek i narządów.

Objawy

Opisywane są dwie postaci przebiegu choroby.

Przy pierwszej postaci kocięta padają już przy porodzie lub wkrótce potem. Zwiększona śmiertelność u nowonarodzonych kociąt powinna być więc zawsze sygnałem ostrzegawczym. Przy drugiej postaci kocięta rozwijają się przez 5-7 miesięcy początkowo normalnie, lecz później przejawiają takie objawy jak dreszcze, wysoka gorączka, skurcze mięśniowe i postępujący zanik mięśni. Niekiedy występują objawy porażenia i zwierzęta padają potem z reguły w wieku 10-14 miesięcy.

Przyczyna

Przyczyną choroby spichrzeniowej glikogenu typu IV (GSD IV) jest mutacja w genie kodującym enzym rozgałęziający glikogen (GBE 1), która ma naukową nazwę ‘IVS11+1552_IVS12-1339 del.6.2.kb ins334 bp’. Następstwem tego defektu genowego jest niezdolny do funkcjonowania enzym, poprzez co dochodzi do opisanego powyżej nagromadzenia (spichrzenia) nierozpuszczalnego glikogenu w różnych tkankach.

Możliwe są następujące genotypy:

N/N – zwierzę nie nosi mutacji wywołującej chorobę spichrzeniową glikogenu typu IV (GSD IV). Jest ono homozygotyczne dla normalnej kopii genu. Określane jest ono jako N/N i nie jest dotknięte chorobą.

N/GSD – zwierzęta, które noszą mutację tylko w jednej kopii genowej są określane jako N/GSD. Są one heterozygotycznymi nosicielami mutacji i nie chorują. Mogą one jednak z 50% prawdopodobieństwem przenosić skłonność do choroby na swoje potomstwo.

GSD/GSD – zwierzęta, u których obydwie kopie genowe noszą mutację wywołującą chorobę spichrzeniową glikogenu typu IV (GSD IV), są określane w wyniku badania jako GSD/GSD, tj. dotknięte schorzeniem. Są one homozygotycznymi nosicielami mutacji i chorują na tę chorobę. Przekazują one ze 100% prawdopodobieństwem skłonność do choroby na swoje potomstwo.

Hodowla

Bez wątpienia rzeczą ważną jest znać genetyczną skłonność swoich zwierząt do choroby i przy pozytywnym teście genetycznym (GSD/GSD) skonsultować się z lekarzem weterynarii i odpowiednio dostosować warunki pielęgnacyjne.

Dla hodowli decydujące jest, iż nosiciele skłonności do choroby (N/GSD – noszą zmutowany gen i normalny gen) przenoszą dalej z 50% prawdopodobieństwem skłonność do dziedziczenia choroby na swoje potomstwo. Przy kojarzeniu z osobnikami N/GSD istnieje zatem prawdopodobieństwo, iż część potomstwa będzie znowu zwierzętami N/GSD.

Ponieważ heterozygotyczni nosiciele skłonności do choroby nie chorują, nie istnieje przede wszystkim u cennych zwierząt hodowlanych żadna konieczność zmuszająca do tego, żeby zwierzęta eliminować z hodowli, lecz trzeba dokładnie zwracać uwagę na to, żeby nie kojarzyć z nosicielem skłonności do choroby. Całe potomstwo z kojarzenia N/GSD x N/N musi być przebadane, ponieważ może ono znowu być nosicielami skłonności do choroby.

Dla hodowcy wczesna wiedza odnośnie genetycznej skłonności jego zwierząt do choroby ma szczególne znaczenie. Test genetyczny udziela jednoznacznej informacji o istnieniu danej mutacji. Hodowca może w ten sposób, przy uwzględnieniu informacji o genetycznej skłonności do choroby, dokładnie zaplanować możliwe kojarzenia.

 

Schemat krzyżowania

Osobnik rodzicielski 2

Osobnik rodzicielski 1

N/N normalny

N/GSD nosiciel

GSD/GSD chory

N/N normalny

100% normalne

50% nosiciele

50% normalne

100% nosiciele

N/GSD nosiciel

50% nosiciele

50% normalne

25% chore

25% normalne

50% nosiciele

50% chore

50% nosiciele

GSD/GSD chory

100% nosiciele

50% chore

50% nosiciele

100% chore

 

Przeprowadzanie badania

Jako materiał do badania w rachubę wchodzi wymaz ze śluzówki policzka lub też 0,5 ml krwi wersenianowej. O dokładnym pobieraniu próbek informuje osobna ulotka informacyjna. Wynik badania jest z reguły w ciągu 14-21 dni po nadejściu próbki. Na żądanie zleceniodawca otrzymuje materiał do pobrania wymazu policzkowego.

 

Pełny wykaz oferowanych badań genetycznych.