Morfologia u zwierząt

Morfologia u zwierząt

Morfologia  jest jednym z podstawowych badań wykonywanych w gabinetach weterynaryjnych. Warto zaznaczyć, że w naszym laboratorium do oznaczenia czynników hematologicznych używamy aparatu hematologicznego najlepszej jakości (Sysmex XT-2000i).

ERYTROCYTY

Erytrocyty, czyli czerwone komórki krwi, są najliczniejszym składnikiem komórkowym krwi. U większości ssaków mają postać dwuwklęsłych dysków pozbawionych jądra komórkowego z kwasochłonną cytoplazmą. Ich główną funkcją jest transport tlenu do tkanek, który odbywa się za pomocą hemoglobiny zgromadzonej wewnątrz komórki oraz transport dwutlenku węgla do płuc. Erytrocyty mogą ulegać zmianom morfologicznym takim jak aglutynacja (zlepianie krwinek), anizocytoza, poikolocytoza (echinocyty, akantocyty, schistocyty, krwinki tarczowate, keratocyty czy sferocyty), makrocytoza czy mikrocytoza.

Hormon erytropoetyna, powstający w nerkach, jest czynnikiem regulującym proces erytropoezy. Do jej zwiększonej produkcji dochodzi przy niedotlenieniu nerek. Na szybkość jej produkcji mogą wpływać również inne hormony, takie jak tyroksyna, androgeny czy glikokortykosteroidy.

Do zwiększenia liczby krwinek czerwonych dochodzi także przy odwodnieniu organizmu, chorobach nowotworowych, niewydolności krążeniowej.

Do zmniejszenia liczby krwinek czerwonych dochodzi przy przewodnieniach, niedokrwistościach (pokrwotoczna ostra i przewlekła, aplastyczna czy hemolityczna), zakażeniach pasożytniczych, zaburzeniach endokrynologicznych, chorobach nerek czy w późnym okresie ciąży.

HEMOGLOBINA

Hemoglobina jest najważniejszym białkiem buforowym we krwi., którego zadaniem jest transport tlenu do krwi. Cząsteczka hemoglobiny jest tetramerem- może przyłączyć cztery cząsteczki tlenu. Do jej spadku dochodzi w przypadku niedokrwistości i przewodnieniach.

Do jej podwyższenia dochodzi w przypadku nadkrwistości i odwodnieniach.

HEMATOKRYT

Hematokryt stanowi stosunek objętości elementów komórkowych do objętości krwi pełnej. Jego interpretacja dobrze jak jest analizowana ze stężeniem białka całkowitego.

Wartości Ht wysokie:

  • podwyższone BC: odwodnienie,
  • obniżone BC: skurcz śledziony z utratą białek,
  • normalne BC: skurcz śledziony, hipoproteinemia maskowana przez odwodnienie, nadkrwistość pierwotna lub wtórna.

Wartości Ht niskie:

  • podwyższone BC: niedokrwistość silna wynikająca z choroby zapalnej przebiegająca z odwodnieniem,
  • obniżone BC: przewodnienie, silny krwotok,
  • normalne BC: zwiększony rozpad erytrocytów, zmniejszona produkcja erytrocytów, przewlekła utrata krwi, fizjologicznie u szczeniąt i kociąt.

Wartości Ht w normie:

  • podwyższone BC: odwodnienie,
  • obniżone BC: utrata białek z przewodu pokarmowego i nerek, ciężkie choroby wątroby, zapalenie naczyń,
  • norma BC: fizjologia

Ogólnie wzrost Ht obserwujemy w przypadku nadkrwistości pierwotnej i wtórnej, odwodnieniu, stanach zmniejszonej objętości osocza wywołanych jego utratą (np. zapalenie otrzewnej)

Obniżenie Ht obserwujemy w przewodnieniach, niedokwistościach wynikających z choroby zapalnej, przy przewlekłej utracie krwi oraz w lipemii.

Należy pamiętać, że u niektórych ras psów (np. charty) wskaźnik Ht jest wyższy.

MCV (średnia objętość krwinki czerwonej)

Wartość MCV różni się bardzo w zależności od gatunku zwierzęcia. Erytrocyty ssaków są mniejsze niż krwinki czerwone ptaków, gadów czy płazów, jednak ilościowo jest ich więcej, co powoduje że wartości MCV u tych gatunków zwierząt są zbliżone.

Makrocytoza (bez niedokrwistości lub retikulocytozy) występuje u pudli.

Mikrocytozę obserwujemy w stanach fizjologicznych u niektórych ras, takich jak akita, shiba czy chow-chow.

Podwyższone wartości MCV:

  • niedokrwistość regeneratywna,
  • białaczkia kotów (FeLV),
  • aglutynacja erytrocytów,
  • zaburzenia na tle immunologicznym,
  • po podaniu heparyny u koni,
  • zbyt długie przechowywanie próbówek (obrzęk komórek),
  • płody i zwierzęta nowo narodzone ( psy, koty; u koni i bydła w momencie urodzenia wartości MCV są zbliżone do wartości osobnika dorosłego).

Obniżone wartości MCV:

  • niedobór żelaza (niedokrwistość mikrocytarna),
  • u psów z zespoleniem wrotno- układowym,
  • odwodnienie hipertoninczne.

MCHC (średnie stężenie hemoglobiny w krwince czerwonej)

Podwyższenie tego parametru obserwujemy w:

  • zachodzących in vivo bądź in vitro hemolizie, lipemii, obecności ciałek Heinza,
  • odwodnieniach.

Wartości obniżone:

  • niedokrwistości wynikające z niedoboru żelaza,
  • u psów z dziedziczną stomatocytozą,
  • retikulocytoza,
  • zatrucie ołowiem.

MCH (średnia masa hemoglobiny)

Coraz częściej odchodzi się od badania tego wskaźnika ze względu na fałszywie zawyżone wyniki; jego stężenie zależy od MCV i MCHC.

Podwyższone wartości:

  • hemoliza węwnątrznaczyniowa.

Obniżone wyniki:

  • niedokrwistość niedobarwliwa z niedoboru żelaza,
  • niedokrwistość w przebiegu choroby nowotworowej.

WBC (krwinki białe, leukocyty)

Leukocyty są to białe krwinki krwi. Mogą być jednojądrzaste (limfocyty, monocyty) lub wielojądrzaste ( granulocyty). Liczba leukocytów jest znacznie niższa niż erytrocytów. Proporcje między poszczególnymi rodzajami leukocytów są zależne od gatunku (u mięsożernych najliczniejsze są neutrofile).

Leukocytoza:

  • stany zapalne w przebiegu zakażeń bakteryjnych, niektórych zakażeń wirusowych i chorób zakaźnych,
  • choroby nowotworowe,
  • fizjologiczna u bardzo młodych osobników niektórych gatunków, w ostatnim okresie ciąży i bezpośrednio po porodzie.

Leukopenia:

  • choroby zakaźne,
  • zatrucie lekami (sulfonamidy, antybiotyki, środki p/bólowe, środki p/drgawkowe),
  • zatrucie związkami chemicznymi,
  • kacheksja,
  • wstrząs anafilaktyczny.

Neutrofile

Neutrofile (granulocyty obojętnochłonne) należą do układu odpornościowego organizmu. Są niezbędne w walce z infekcjami , przede wszystkim bakteryjnymi. Na swojej powierzchni posiadają glikoproteinowe cząstki adhezyjne, dzięki którym wraz z możliwością wytwarzania wolnych rodników, mogą szybko reagować na obce organizmowi substancje.

Neutrofilia:

  • stany fizjologiczne obciążenia organizmu, sytuacje stresowe, ciąża oraz u zwierząt nowo narodzonych,
  • po leczeniu glikokortykosteroidami, adrenaliną,
  • stany zapalne ostre i przewlekłe,
  • niektóre choroby nowotworowe,
  • zaburzenia metaboliczne (np. kwasica, mocznica, cukrzyca).

Neutropenia:

  • wrodzona w cyklicznej neutropenii u rasy grey collie i w zespole Chediaka-Higashiego u kotów,
  • na tle immunologicznym,
  • choroby nowotworowe,
  • zakażenia bakteryjne, wirusowe, pierwotniakowe, grzybice układowe,
  • niektóre leki.

Bazofile

Bazofile (granulocyty zasadochłonne) posiadają zdolność fagocytozy, biorą udział w reakcjach alergicznych. W swoich ziarnistościach gromadzą histaminę, która rozszerza naczynia krwionośne, zwiększa ich przepuszczalność, a z chwilą uwolnienia przez IgE decyduje o rozwoju zapalenia towarzyszącego nadwrażliwości wczesnej. Liczba bazofilów w krążeniu jest przeważnie niewielka. Ich jądro jest okrągłe. Ważne podkreślenia jest to, że bazofilia fizjologiczna występuje bardzo rzadko, a bazopenia nigdy, dlatego wszelkie zmiany w liczbie bazofilii należy traktować jako patologiczne i dążyć do odkrycia przyczyny.

Bazofilia:

  • nowotwory złośliwe,
  • choroby alergiczne,
  • przewlekłe stany zapalne i endokrynopatie,
  • stany wyczerpania i głodu

Eozynofile

Eozynofile, czyli granulocyty kwasochłonne, należą do komórek układu odpornościowego, które odgrywają zasadniczą rolę w walce z pasożytami oraz w reakcjach alergicznych.

Eozynofilia:

  • inwazje pasożytów (parazytozy),
  • nadwrażliwość wczesna,
  • choroby nowotworowe,
  • eozynofilowe zapalenie jelit, mięśni, płuc czy kości.

Eozynopenia:

  • leczenie glikokortykosteroidami,
  • stres fizyczny lub psychiczny,
  • hiperadreokortycyzm.

Monocyty

Monocyty są największe wśród leukocytów. Dojrzałe monocyty po przedostaniu się do tkanek obwodowych zmieniają się w makrofagi, które dzięki swoim właściwościom przeciwbakteryjnym biorą udział w walce z zakażeniami, fagocytują martwe tkanki, zabijają komórki nowotworowe oraz wytwarzają CSF, interleukiny, fragmenty dopełniacza, interferon i TNF.

Monocytoza:

  • zakażenia (np. Erlichia canis, wirus białaczki kotów, różyca, listerioza, bruceloza),
  • leczenie glikokortykosteroidami,
  • nowotwory (białaczka monocytarna),
  • bakteryjne zapalenie wsierdzia.

Monocytopenia:

  • może wystąpić jako reakcja na ostre zakażenia lub zapalenia- nie ma żadnego znaczenia klinicznego.

Limfocyty

Limfocyty są to komórki układu odpornościowego należące do agranulocytów z grupy leukocytów.

Ze względu na funkcje wyróżniamy limfocyty T (grasicozależne, odpowiedzialne za komórkową odpowiedź odpornościową) oraz limfocyty B (szpikozależne, odpowiedzialne za humoralną odpowiedź komórkową).

Limfocytoza:

  • fizjologiczna w zdenerwowaniu czy wysiłku,
  • ostre zakażenia,
  • przewlekłe zakażenia (gruźlica, bruceloza),
  • niedoczynność kory nadnerczy,
  • nadczynność tarczycy,
  • choroby limfoprofliferacyjne (białaczka limfatyczna),
  • reakcja poszczepienna u młodych psów.

Limfopenia:

  • działanie glikokortykosteroidów,
  • zakażenia wirusowe ( ostra faza nosówki, FeLV, FIV),
  • nowotwory w stadium zaawansowanym,
  • chemioterapia, radioterapia,
  • niewydolność nerek i wątroby.

PLT ( krwinki płytkowe)

Trombocyty u ssaków są niewielkimi, okrągłymi do owalnych komórkami pozbawionymi jąder. Odgrywają istotną rolę w procesie krzepnięcia krwi.

Trombocytoza (nadpłytkowość):

  • choroby nowotworowe,
  • schorzenia na tle zaburzeń przemiany materii (mięśniochwat),
  • po krwotokach i w stanach niedoboru żelaza)

Trombocytopenia (małopłytkowość):

  • urazy,
  • zaburzenie tworzenia (uszkodzenia szpiku kostnego),
  • niektóre leki (np. chloramfenikol, sulfonamidy z trimetoprimem, cytostatyki),
  • zakażenia wirusowe (zakaźne zapalenie otrzewnej, nosówka, parwowiroza, zakaźne zapalenie wątroby u psów),
  • małopłytkowość na tle autoimmunologicznym.

 

Aparat Sysmex używany w Weterynaryjnym Laboratorium Analtycznym

 

Badanie można wykonać poprzez współpracujących z naszym laboratorium lekarzy weterynarii.